ทำความสะอาด Cooling Tower อย่างมืออาชีพ ขั้นตอน ความถี่ ความปลอดภัย และการลดเลจิโอเนลลา

คูลลิงทาวเวอร์ที่ สะอาดจริง ให้ผลได้สองเด้งประสิทธิภาพการระบายความร้อนกลับมาคมชัด และความเสี่ยงต่อสุขภาพความปลอดภัยลดฮวบลง ตะกรัน (scale) ตะกอน (sludge/silt) และ ไบโอฟิล์ม คือสามตัวการที่ทำให้ค่าสัมประสิทธิ์แลกเปลี่ยนความร้อนตกลงอย่างรวดเร็ว แผงฟิลและพื้นบ่อที่มีคราบหนาเพียงไม่กี่มิลลิเมตรทำให้คอมเพรสเซอร์หรือชิลเลอร์ต้องทำงานหนักขึ้น กินไฟมากขึ้น และเร่งการสึกหรอของปั๊มมอเตอร์อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

ด้านสุขภาพก็สำคัญไม่แพ้กัน ละอองน้ำจากทาวเวอร์ที่ไม่ได้ดูแลอาจเป็นพาหนะของเชื้อก่อโรค เช่น เลจิโอเนลลา การมีแผนทำความสะอาดและฆ่าเชื้อที่ถูกต้องจึงไม่ใช่แค่ งานความสะอาด แต่คือมาตราการควบคุมความเสี่ยงขององค์กร

สิ่งที่มักมองข้ามคือ การสะสมแบบค่อยเป็นค่อยไป ของตะกอนละเอียดจากอากาศและน้ำป้อน เมื่อผสมกับไบโอฟิล์มจะเกิดเป็นชั้นเหนียวที่ล้างยากและเป็นฉนวนความร้อนชั้นดี อีกทั้งยังเป็นที่กบดานของจุลินทรีย์และกัดกร่อนโลหะได้ไวขึ้น หากปล่อยยาว ระบบจะสูญเสียประสิทธิภาพทีละน้อยจนวันหนึ่งต้นทุนพลังงานพุ่งโดยไม่รู้ตัว

ขั้นตอนทำความสะอาดทีละสเต็ป

เริ่มจาก วางแผนงานและความปลอดภัย: แจ้งหยุดระบบ, ปักป้ายเตือน, ทำ LOTO (Lock-Out/Tag-Out) ทั้งไฟฟ้าและวาล์ว, กั้นพื้นที่ปฏิบัติงาน และทบทวน SDS ของสารเคมีที่จะใช้ ยืนยันจุดอาบน้ำฉุกเฉิน/ล้างตาพร้อมใช้งาน จากนั้นจึงลงมือทำงานตามลำดับ

• ระบายน้ำ (Drain) ปิด make-up, เปิด bleed/ระบายบ่อให้ระดับน้ำลดจนสามารถเข้าถึงพื้นบ่อได้
• กำจัดตะกอนหยาบ (Deslug) ใช้เครื่องดูดตะกอน/ตักตะกอนออกจากบ่อ ช่องมุมอับ และรางน้ำ เพื่อไม่ให้ย้อนกลับไปอุดหัวฉีด
• ทำความสะอาดส่วนที่เข้าถึงได้ ขัดพื้นบ่อ กำจัดคราบตะไคร่/ไบโอฟิล์ม ตรวจซอกมุมหลังแผงลูฟเวอร์และบริเวณน้ำล้น
• ถอดล้างฟิล/ไส้กรองละออง (Fill/Drift Eliminator) ปฏิบัติตามคู่มือรุ่นและวัสดุ (บางวัสดุไวต่อแรงดันสูงเกินไป) ล้างให้คราบไหลออกจากทิศทางการไหลจริง เพื่อลดคราบค้าง
• ละลายตะกรัน (Descale) ใช้น้ำยาที่เหมาะกับวัสดุ (เช่น PVC/PP/PVDF/FRP/สแตนเลส) คุม pH และเวลาแช่ตามสเปก หลังแช่ควรล้างกลาง (neutralize/flush) เพื่อลดการกัดกร่อนตกค้าง
• ฆ่าเชื้อ (Disinfect) ทำ shock dose ด้วยไบโอไซด์ (oxidizing หรือ non-oxidizing) ให้ครบ เวลาแช่ (contact time) และช่วง pH ที่กำหนด ก่อนล้างระบบอีกครั้ง
• เติมน้ำและปรับสมดุล (Refill & Re-balance) เติมน้ำใหม่ กำหนด Cycles of Concentration ตามค่าคอนดักติวิตีที่ตั้งเป้า ตรวจสอบหัวฉีด/การกระจายน้ำ ปิดงานด้วยการทดสอบค่าสำคัญและบันทึกผล

ชุดอุปกรณ์และความปลอดภัย

• PPE ครบชุด: แว่น/หน้ากาก/ถุงมือ/รองเท้ากันสารเคมี + ชุดป้องกันตาม SDS
• สารเคมีทำความสะอาด: น้ำยาละลายตะกรันที่เข้ากับวัสดุฟิล/บ่อ และ ไบโอไซด์ ที่เลือกตามโปรแกรมควบคุม
• เครื่องมือทำงาน: เครื่องฉีดแรงดัน (ควบคุมแรงดันไม่ทำลายฟิล), เครื่องดูดตะกอน, แปรง/อุปกรณ์ขัด, ไฟส่องสว่างพื้นที่อับ
• เครื่องมือวัด: ชุดทดสอบ pH/คอนดักติวิตี/Total Dissolved Solids, ชุดวัด ORP (หากใช้ oxidizing biocide), ดิปสไลด์จุลินทรีย์
• การจัดการของเสีย: ถาดรอง/บ่อพักน้ำล้าง, แผน neutralization และการกำจัดตะกอนน้ำล้างตามข้อกำหนด

ความถี่และตัวชี้วัดคุณภาพน้ำ

ความถี่ของงานขึ้นกับคุณภาพน้ำป้อน ภาระความร้อน ภูมิอากาศ และฝุ่นละอองรอบไซต์ โดยทั่วไป ควรมี ทำความสะอาดใหญ่ อย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง และ บำรุงรักษาย่อยเป็นงวด (เช่น รายไตรมาสหรือรายเดือน ตามการใช้งานจริง) ระหว่างรอบใหญ่ ควรพึ่งชุดควบคุมน้ำให้ทำงานเชิงป้องกัน

ตัวชี้วัดที่ใช้คุมคุณภาพน้ำและบอก ถึงเวลา คือ:

• คอนดักติวิตี & CoC (Cycles of Concentration): กำหนดเป้าตามเกลือแร่ในน้ำป้อนและวัสดุระบบ เพื่อคุม bleed-off ไม่ให้เข้มเกินจนเกิดตะกรัน
• pH/อัลคาไลนิตี/ความกระด้าง/ซิลิกา: เป็นตัวกำหนดความเสี่ยงการเกิดคราบและแนวทางเลือกสารยับยั้งตะกรัน
• ดัชนีเกิดตะกรันกัดกร่อน (เช่น แนวคิด LSI/RSI): ใช้เป็นสัญญาณให้ปรับโดสสาร/ปรับ CoC
• ไมโครบ์: ทดสอบด้วย ดิปสไลด์ หรือ ORP/ATP test เพื่อติดตามแนวโน้มชีวะ
• ของแข็งแขวนลอย (suspended solids): ถ้าสูง ควรพิจารณา side-stream filtration (510% ของอัตราหมุนเวียน) เพื่อดักตะกอนก่อนกลายเป็นไบโอฟิล์ม

แนวปฏิบัติที่ได้ผลคือเริ่มจากค่าเป้าหมายที่ ปลอดภัย และค่อย ๆ จูนแคบลง ตามข้อมูลจริง/ฤดูกาล เพื่อลดการแกว่งของระบบและการใช้สารเคมีเกินจำเป็น

บำรุงรักษาเชิงป้องกัน ลดพลังงานเพิ่มอายุอุปกรณ์

การทำความสะอาดเพียงครั้งคราวไม่พอ หากไม่มี วินัยหลังทำความสะอาด ระบบจะย้อนคืนสู่สภาพเดิมรวดเร็ว เคล็ดลับคือจัด บันทึกก่อนหลัง ทำงาน: ภาพถ่ายจุดสำคัญ (พื้นบ่อ/ฟิล/หัวฉีด), ค่า pH/คอนดักติวิตี/ORP/CoC, อัตรา bleed-off และโหลดจริง (อุณหภูมิน้ำเข้า/ออก) จากนั้นติดตาม แนวโน้ม เพื่อมองเห็นจุดที่ กลับสกปรกเร็วผิดปกติ แล้วแก้เชิงสาเหตุ เช่น เพิ่มอัตรา side-stream, ขยับตารางล้างหัวฉีด, หรือปรับโปรแกรมไบโอไซด์

อย่าลืมฝั่ง อุปกรณ์หมุน ด้วยเมื่อคราบในระบบน้ำลดลง พัดลมปั๊มจะทำงานเบาลง ตรวจ แรงดันอัตราการไหล ว่าย้อนกลับมาใกล้ค่ามาตรฐานหรือไม่ วัด การสั่นสะเทือน (vibration) ที่แบริ่งมอเตอร์/เกียร์พัดลมเพื่อตรวจสัญญาณผิดปกติเร็วขึ้น ตรวจความตึงสายพาน/ระยะเยื้องศูนย์คัปปลิง และตั้งรอบเปลี่ยนจาระบีออยล์ตามชั่วโมงเดินเครื่องจริง

เพื่อให้ผลยั่งยืน ลองเสริม งานเล็กแต่สำคัญ หลังการทำความสะอาดใหญ่ เช่น ล้างหัวฉีด/ตัวกระจายน้ำรายงวด, ตรวจ drift eliminator ให้แนบสนิท (ลดละอองหลุด), ตรวจ ซีลรอยต่อ ที่โครงสร้างทาวเวอร์, และทาสีกันกัดกร่อนจุดโลหะที่ถูกละอองเคมีซ้ำ ๆ ทั้งหมดนี้ช่วยยืดอายุฟิลโครงสร้าง และทำให้ค่าพลังงานของทั้งระบบกลับมาอยู่ในโซนที่คุ้มค่า

เคล็ดลับภาคสนามที่ช่วยให้ สะอาดได้นาน

• ตั้งค่า bleed-off ตามคอนดักติวิตีจริง และคอยปรับเมื่อคุณภาพน้ำป้อนเปลี่ยน
• สลับชนิดไบโอไซด์ (alternating program) ลดโอกาสดื้อยาและควบคุมไบโอฟิล์มต่อเนื่อง
• ใช้ side-stream filter ดักตะกอน 510% ของอัตราหมุนเวียน ลดการเกิดเมือกที่ฟิล
• กำหนด วันล้างหัวฉีด รายเดือน และเช็กการกระจายน้ำบนฟิลด้วยสายตา
• ทำบันทึกมาตรฐาน (log sheet) ทั้งค่าเคมีกล และรูปถ่ายจุดเสี่ยงทุกครั้ง

สรุป

ความสะอาดของ Cooling Tower ไม่ใช่เรื่องภาพลักษณ์ แต่สะท้อน ประสิทธิภาพพลังงาน ความน่าเชื่อถือ และความปลอดภัย ของระบบ การทำตามขั้นตอนระบายเก็บตะกอนทำความสะอาดละลายตะกรันฆ่าเชื้อปรับสมดุลยึดหลัก ความปลอดภัยก่อน, เลือกสารวิธีให้เหมาะกับวัสดุ และต่อยอดด้วยการบำรุงรักษาเชิงป้องกันกับการติดตามตัวชี้วัดอย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้ทาวเวอร์เย็นไว กินไฟน้อยลง และยืดอายุอุปกรณ์ได้อย่างชัดเจนในระยะยาว